Program „Czyste Powietrze” pomaga właścicielom domów jednorodzinnych w wymianie starych źródeł ciepła i poprawie efektywności energetycznej budynków. Dzięki dotacjom można obniżyć koszty zakupu nowoczesnych urządzeń grzewczych czy termomodernizacji.
Jednocześnie w wielu województwach obowiązują uchwały antysmogowe, które nakładają konkretne zakazy i terminy wymiany nieekologicznych pieców. To prowadzi do ważnego pytania: czy takie przepisy ograniczają dostęp do dotacji z programu „Czyste Powietrze”?
Co to są uchwały antysmogowe?
Uchwały antysmogowe to akty prawa miejscowego przyjmowane przez sejmiki województw. Ich głównym celem jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza pyłów zawieszonych i benzo(a)pirenu, które powstają głównie w wyniku spalania węgla i drewna w starych piecach.
Podstawa prawna
Uchwały antysmogowe wprowadzane są na mocy ustawy Prawo ochrony środowiska. Każdy sejmik wojewódzki może określić zasady użytkowania kotłów, kominków czy pieców, a także wskazać terminy obowiązkowej wymiany najstarszych urządzeń.
Zakres obowiązywania
Przepisy te dotyczą całego województwa lub jego wybranych obszarów – na przykład tylko największych aglomeracji. Dzięki temu możliwe jest dostosowanie wymagań do lokalnej skali problemu smogu.
Najważniejsze ograniczenia
Uchwały antysmogowe określają przede wszystkim:
- jakie rodzaje paliw stałych można stosować (np. zakaz spalania mułów, flotokoncentratów czy mokrego drewna),
- jakie normy muszą spełniać urządzenia grzewcze (np. Ekoprojekt/Ecodesign),
- do kiedy należy wymienić najstarsze i najbardziej emisyjne piece, tzw. kopciuchy.
Sankcje za łamanie przepisów
Naruszenie uchwały antysmogowej może wiązać się z karą grzywny, a w skrajnych przypadkach nawet z nakazem odłączenia urządzenia. To oznacza, że właściciele domów, którzy nie dostosują się do terminów, ryzykują nie tylko kary, ale też brak możliwości skorzystania z programów wsparcia.
Co dotuje program Czyste Powietrze 2025?
Zanim sprawdzimy, jak uchwały mogą ograniczać, przypomnijmy, które inwestycje rzeczywiście mogą liczyć na wsparcie:
- Nowe źródła ciepła – pompy ciepła, kotły na biomasę lub kondensacyjne kotły gazowe
- Termomodernizacja budynku – ocieplenia, wymiana okien, drzwi, izolacje
- Inne działania podnoszące efektywność energetyczną
Program stawia warunki: aby urządzenie było kwalifikowalne, musi spełniać wymagania emisji i efektywności (normy Ekoprojektu), być głównym źródłem ciepła itd.
Czy uchwała antysmogowa może blokować dotację?
Nie w każdej sytuacji – ale może w praktyce. Uchwała sama w sobie nie daje bezpośredniej podstawy do odrzucenia wniosku o dotację, jeśli inwestycja spełnia warunki programu Czyste Powietrze. Nie jest tak, że uchwała uniemożliwia dotację automatycznie.
Ale warunki uchwał mogą:
- narzucać wyższe wymagania emisji niż program dotacji wymaga (lub wkrótce będzie wymagać);
- wymagać wymiany urządzeń w określonych terminach, co może kolidować z harmonogramem inwestycji;
- zakazywać stosowania pewnych paliw lub urządzeń, które były planowane.
W praktyce inwestycja, która spełnia technicznie warunki dotacji, może być niemożliwa do realizacji w danej gminie, jeśli lokalna uchwała wprowadza zakazy, które uniemożliwiają instalację danego typu urządzenia.
Kominki i paliwa stałe – szczególny przypadek
Kominki zwykle mieszczą się w strefie urządzeń dodatkowych, a uchwały antysmogowe bardzo często ograniczają lub zakazują używania kominków, które nie spełniają norm emisji lub stosują nieodpowiednie paliwa.
Jeśli planujesz instalację kominka, nawet jeśli program dotacji by to dopuścił, musisz sprawdzić:
- czy uchwała lokalna pozwala na instalacje kominków lub urządzeń spalających paliwa stałe w Twojej strefie,
- czy zapisy uchwały mówią o zakazach lub wymogach, które Twój projekt narusza.
Jak pogodzić uchwały antysmogowe z dotacjami z programu Czyste Powietrze?
Oto wskazówki, jak zabezpieczyć się przed odrzuceniem:
- Zawsze sprawdź lokalną uchwałę antysmogową dla swojego województwa, powiatu lub gminy – jakie urządzenia i paliwa są dopuszczalne.
- Upewnij się, że projektowane urządzenie spełnia najbardziej rygorystyczne wymagania, zarówno dotacji, jak i uchwały – najlepiej normy Ekoprojektu.
- Jeśli uchwała nakłada zakaz lub wymóg wymiany, zaplanuj inwestycję tak, by być gotowym w wymaganym terminie.
- W razie wątpliwości: skonsultuj się z lokalnym WFOŚiGW, z punktem konsultacyjnym programu, z urzędem gminy – oni powinni znać uchwałę i jej zastosowania.
Uchwały antysmogowe nie blokują automatycznie dotacji z programu Czyste Powietrze, ale w praktyce mogą utrudniać realizację inwestycji, jeśli narzucają wymagania większe niż samo programu. Dlatego przed przystąpieniem do projektu sprawdź lokalne przepisy, strefę, dopuszczalne urządzenia i paliwa.